Rê cá lóc, dụng cụ và kỹ thuật câu - Tác giả: Đình Khán (HQBC)

[MinhNghia]

Phần mở đầu

Thể theo lời đề nghị của một số anh em trong HQBC và nhất là sự nhiệt tình của anh Nguyễn Vũ, Khán đóng góp thêm chủ đề mới cho trang câu cá lóc mong những đóng góp nhỏ nhoi này sẽ mang lại một ít hiểu biết cho anh em mới bắt đầu cầm cần câu lóc, cũng như thêm những vấn đề thảo luận cho diễn đàn vui vẻ.

Giới thiệu.

Con cá lóc gắn liền với đời sống người nông dân Việt nam như cây lúa trong nền nông nghiệp lúa nước bao đời nay, sống tràn lan theo con nước ngọt từ sông lớn vào rạch, vô kênh, lên ruộng đồng, ao đầm sinh đẻ khi mưa xuống, rồi lại rút về nơi nước sâu khi những cơn mưa chấm dứt. Đây là loài cá dữ nước ngọt, trên ruộng đồng hầu hết các loài khác đều làm mồi vỗ béo chúng từ cá tôm, lươn, nhái, thằn lằn, chim chóc, chuột... để rồi chúng lại là nguồn thực phẩm phong phú cho ta. Biết bao nhiêu cách đánh bắt chúng không kể hết. Từ đánh lưới...

... cho tới vô số cách câu chúng. Trong sự hiểu biết ít ỏi của mình cũng như giới hạn của chuyên đề, mình sẽ nói kỹ hơn về phần CÂU RÊ.

Những năm sau 75 những ai sống tại Biên hòa, ở hẻm Năm em, gần trường Ngô Quyền đều biết ông Ba Liên - một tay câu rê cá lóc lão luyện, ngày ngày vác cái cần rê gần 9-10 m đi rê khắp các đầm hồ trong thành phố, khi về ông treo xâu cá trên cần, phía sau, rồi lững thững về nhà, có những con cá lóc dài hơn nửa người ông. Vì dạo đó phong trào nuôi cá trê phi rộ, cá sổng ra ao hồ khá nhiều, có khi ông dính con cả 7-8 kg, xách dài thườn thượt, về cắt chia cho hàng xóm.
Đây có lẽ là một trong các kiểu câu rê lóc đầu tiên (dân miền Tây gọi là câu "thượt")

Ngày nay anh em ở thành phố chắc có lẽ không gặp ai câu như vầy, với đoạn nhợ 11-12m chắc tới số 60, cọng thép lưỡi chắc cỡ 1,5-2mm. Tay nắm trên lưỡi hơn nửa mét quay quay con nhái lấy đà xong vụt mạnh trên lối câu khoảng xa dưới 17-18m, rê trong rau muống dày đặc rất ít vướng, khi cá táp nhìn ông Ba giựt cá là hết hồn, con cỡ 1kg là vẫn bay thẳng lên bờ, rớt nghe cái bịch. Cần là cây tầm vông dài 9-10m, hoặc trúc, hoặc ngọn trúc cho nhẹ còn 2-3 m gốc là được nối với cây tầm vông, cuối gốc có chạc ba bằng cây ổi để chịu vào đùi cho vững. Mấy ông già hay rê đêm thích kiểu câu này vì cá vô gần bờ, rất ít vướng cỏ, rau.

Nay ông Liên đã già gần 70, phải nghỉ câu vì ao hồ lấp gần hết, cá gần không có mà cá xa thì không thể mang cây cần như vậy mà chạy xe máy để câu. Khoảng những năm 80, 90 của thế kỷ trước, dân câu chuyển dần sang lối câu quăng bằng đài gỗ, với cần ngắn hơn để mang đi xa, ông Liên vẫn lầm lũi với cây cần dài ngoằng, cá ít dần, nhưng ông vẫn không đổi. Một phần do tính bảo thủ của người già, một phần tuổi đã cao rất khó tập để thích nghi câu kiểu khác, cho đến khi không còn chỗ câu nữa thì nghỉ luôn. Vậy thôi nha, phần sau mình nói tiếp về kiểu câu có lẽ là trung gian giữa câu thượt và câu máy hiện đại ngày nay -CÂU QUĂNG BẰNG ĐÀI GỖ.

[MinhNghia]

Lâu lâu rảnh rỗi lại mang những thứ đồ cũ ra ngắm nghía, chép miệng, tiếc cho thời gian đi nhanh quá. Mới ngày nào còn trốn ba má không ngủ trưa, xách cây cần trúc nhỏ, vít vội mấy con trùn, cùng 2-3 thằng bạn băng vườn nhà hàng xóm, chó xủa om trời. Mặc kệ! vẫn kịp bứt trộm đại mấy trái ổi, vài trái xêri, chạy ra tới bàu rau muống nơi ga xe lửa Biên Hòa câu cá.

Hai ba đứa lum khum móc mồi thả vào mấy cái lỗ câu, hồi hộp chờ giựt mấy chú cá rô, cá sặt bướm, cá trào, những năm đó cá nhiều vô kể. Nắng nó cạn gần sát đáy, nhưng hễ mưa xuống, nước tràn đầy thì vô số cá vô sinh sống. Cũng từ những buổi câu đầy kỹ niệm cũa thời thơ ấu như vậy, mình đã gặp bác Ba Liên rê cá lóc, những cú giựt bay cả con cá lên bờ, tính dữ dằn đầy ấn tượng của lóc khi táp mồi, cũng như sự to lớn của nó đã lôi cuốn mình theo bác Ba học hỏi, để rồi sau đó lội ruộng vô Gò Me (gần ga xe lửa) mua một cây trúc 8-9 m, về tự róc mắt uốn lửa cho thẵng, phơi khô, thoa nhớt cho lâu mục để đi rê.

Suốt khoảng thời gian câu thượt (gần 2 năm) mình chưa cầm được cây cần tầm vông nào chỉ vì sức vóc còn nhỏ quá, chỉ câu cần trúc. Có một số khuyết điểm khi câu loại này như cần dài, nặng, đứng rê buổi chiều gió rất mệt, khó mang đi xa .
Quăng câu không xa (max 17-18m), muốn quăng xa mình phải hạ cần sát mặt nước khi con nhái vừa đáp xuống nước, chính lúc này con cá lóc lại hay rình canh táp lúc nhái vừa rớt cái tủm, dây và cần đều căng, nó gục gặc bị xóc lưỡi thế là nó buông nhái, nhảy dựng lên một cái ùm trong sự run hồi hộp tiếc rẻ đến điên người!!

Chân dung tay câu quăng đây:

Chính do những hạn chế trên, mình thôi không câu thượt nữa mà chuyển sang câu quăng, mới đầu là cái lon quấn nhợ và một loạt những kỷ niệm thật đẹp trong quá trình tìm tòi làm ra cái ĐẦU BU mà mình sẽ kể cho các bạn nghe sau này. Đồng thời lúc ấy tại Biên hòa xuất hiện một nhân vật mà sau này ảnh hưởng rất lớn đến việc câu rê của mình nói riêng và dân câu choai choai thời đó tại thành phố này nói chung, đó là anh Thiên. Anh người Bắc vào làm ở công an Biên Hòa, buổi chiều sau khi tan sở là anh xách cần đi rê, rê cực kỳ hay, thùng lúc nào cũng có cá bự, dân câu tụi mình luôn theo anh học hỏi mọi thứ, anh rất cởi mở. Đồng hành theo anh là những kỹ thuật câu siêu đẳng, và các thứ phụ kiện rê lóc anh đem ngoài Bắc vào, bán lại cho dân câu trong này.

Đây là cái đầu bu kỷ niệm còn lại của anh Thiên đem ngoài bắc vào

http://i232.photobucket.com/albums/e...9_Image072.jpg

Kiểu lưỡi cũa anh Thiên phổ biến cho dân câu BH

Cục chì gắn vào lưỡi

http://i232.photobucket.com/albums/e...3_Image038.jpg

Và khi móc mồi

[MinhNghia]

Vào thời gian này (1980-199..) mỗi khi hè về, mình lại theo các cậu về quê ngoại miệt Long An (Cần Giuộc, Rạch kiến), khi chạy qua vùng Bình Chánh ,Gò Đen.. dân câu cá lóc đứng rải rác hai bên đường, cần thượt, cần quăng đài gỗ, nhưng hấp dẫn nhất là mấy bác rê bằng máy, những bộ cần cũ kỹ mà lúc đó mình còn nhỏ nên không biết hiệu gì, chỉ biết nhìn mê ly! Chắc là tài sản còn lại khi mua trước 75, sau đó do không có phụ tùng thay thế nên nom nó cũ, rồi thì ống nhôm, ống đồng chắp nối tứ tung.

Tuy vậy nó cứ hiện lên trong từng giấc mơ của một thằng mê câu sau mỗi kỳ hè quay về lại Đồng Nai. Tại Biên hòa hầu như không có bóng dáng cây cần câu máy trong giai đoạn này...?? Chỉ thấy câu thượt và câu quăng. Khi cây cần câu quăng đầu tiên của mình ra lò là một ngọn tầm vông khoảng 3m, đầu bu là khoanh kẽm cột lại, lỗ khoảng ngón tay út, lon nhợ 40. Cứ xách xe đạp ra ruộng bắt nhái (không có chỗ bán như Sài Gòn!) bắt một buổi câu được một hai ngày!

Hình ãnh cái đài (loại này bằng nhựa)

Ngày đó chưa có Internet nên mọi thứ phải tự tìm thầy đeo bám, thiếu điều hầu hạ người ta để được truyền nghề học. Chỉ mỗi cái đầu bu thôi là trầy vi tróc vảy, xài kẽm một thời gian hao nhợ quá! thấy có ông già câu bằng khoen thủy tinh ngon quá, hỏi mãi, đeo bám làm quen vài lần ổng chỉ cách cắt miệng chai dầu gió Nhị thiên đường, mài láng,cột kẻm như đầu bu xịn!!Nhưng do kỷ thuật mài không dễ nên chất lượng không cao, vẫn hay đứt dây.
Sau đó có lần thấy anh bộ đội đi rê với cái đầu bu ngộ ngộ, theo câu chung mãi làm quen, tốn mớ nhái trao đổi, chạy mua thuốc lá dùm... mới được biết cách làm. Số là mấy ông già quê hay uống trà trong bình bằng sứ, khi bình bể, vứt bên hè, trong bụi chuối. Thế là lượm về đập lấy cái tay quai có hai cái lỗ.

Loại bình trà có tai quai như vầy ( chiếc này bằng nhôm không phải sứ)

http://i232.photobucket.com/albums/e...1_Image063.jpg

Khoan 1 lỗ cho lớn ra nhét đầu cần vào,lỗ kia dây nhợ đi, xài rất bền!
Cho tới khi làm quen với anh Thiên, được anh chỉ dẫn câu và nhượng lại một số dụng cụ như đầu bu, đổi lon nhợ qua quay đài bằng gỗ thì sự mày mò cũng bớt dần, chỉ còn tập tành làm lưỡi câu
Sau này về Sài Gòn mua đồ câu nhiều lần, thấy có bán loại đầu bu cắt bằng cục sứ của buji xe máy, rất tốt. Vài dòng cho các bạn thấy sự cố gắng của dân câu ngày trước, vượt qua mọi trở ngại để phục vụ cho niềm đam mê tột bực.
Với câu thượt chúng ta chỉ thấy móc mồi kiểu nhái đùm thì câu quăng có thêm nhái treo.

Thẻo câu rê (thượt và quăng) ngày trước



Nhái treo trong Nam

http://i232.photobucket.com/albums/e...2_Image076.jpg

kiểu miền Bắc

http://i232.photobucket.com/albums/e...5_Image078.jpg

và kiểu anh Thiên thì mình đã trình bày trước.

Nhái quăng rất xa, vì nhợ chỉ chạy qua một khoen, với những tay câu chuyên nghiệp bạn nhìn tay quay đài uốn dẻo hình số 8 nhức mắt luôn! Quay đài hơi khó tập! Ngày nay mình chỉ thấy hình ảnh dân câu đài là anh Hưng nhái bén trong các bài của Quang cá quả của web hanoifishing.
Các đầm hồ ở Biên Hòa ngày trước cá rất lớn và nhiều, ven các đầm dân đóng cừ ken chặt để dựng nhà ở, đi rê cá lóc lúc nào mình cũng mang theo sẵn một sợi dây dù chắc, buộc một lưỡi nhỏ câu lươn. Đứng rê lóc gần chạng vạng tối nghe một tiếng " trấp" trong các lùm ven bờ là chính hắn, lấy lưỡi móc vào con nhái, nhấp nhấp vài cái là nghe "tróc", dây ghịt nhẹ và kéo xuống từ từ, đợi nó kéo một đoạn mình giựt một cái rồi lôi lên, một chú lươn vàng ươm! Mình vẫn nhớ kỷ niệm chú lươn câu được gần 2kg. Tối đó về má mình(nay đã mất gần 13 năm rồi!) cắt khoanh xào lăn một ít, còn lại nấu chung với chú cá lóc gần kílo một nồi cháo bobo và một chút xíu gạo (Ngày đó ăn chính là hạt bobo được viện trợ, gạo rất hiếm hoi!). Tới khuya anh em mình thưởng thức nồi cháo, hân hoan la hét cùng vua phá lưới Paolo Rotsi và đội tuyển Ý đoạt cúp vàng Espana 82 qua chiếc tivi đen trắng kêu lè xè. Thôi hé, nhiêu đó đi ngủ được rồi, ngồi nhớ chuyện xưa nhiều quá tối khó ngủ lắm! Hẹn gặp lại.

[MinhNghia]

Sau này khi về Sài Gòn học và đi làm bên Q7, Nhà Bè vào năm 1986 cho tới nay, mình quen và tham gia câu kéo với anh em trong khu Tân Quy. Khi đó ao hồ còn vô số, rê lóc chỉ xách cần bước ra khỏi cổng vài trăm mét, nếu đạp xe mò ra ao vũng ngoài khu Nam Sài Gòn khi nó bắt đầu hình thành là có thể xem là đi xa nhất! Chứ không như bây giờ Cần Giờ là chuyện nhỏ, mà còn phải đi tới Tràm chim, U Minh lận. Khi đó chỉ có mình là cầm đài gỗ rê lóc, còn hầu hết đều... rê máy! Một thời gian sau mình dành dụm và sắm được cái máy Mitchell 705 cũ nhưng còn khá tốt.

Các loại máy dùng cho rê cá lóc hiện nay rất nhiều ,rẻ mắc đều có ,nhưng yêu cầu chung là:

- Máy nhẹ: cỡ 0.5 kg là ngon vì nặng quá sẽ mỏi tay vì cầm rê suốt buổi câu.

-Tỷ số vòng quay: khoảng 5:1 là tốt vì thuận tiện tốc độ rê và kéo cá.

- Mobin chứa khoảng 100 m dây 35 là ok

Một số hiệu máy mình đã sử dụng qua :

- Mitchell 705: máy nhựa rất tốt



- Banax: hơi nặng mình ít sử dụng



-shimano Alivio 4000 FA rất ngon,nhẹ



- Daiwa Kix Caldia 4000, hạng nhất trong bộ dụng cụ cũa mình, được bà xã tặng nhân sinh nhật lần 40, tặng xong bã còn tiếc cho tới nay!!!!



-Geologic: máy China thích hợp cho ai bắt đầu đi câu, rẻ, nhẹ

Không như câu nhái đùm của dân câu ruộng, đa số dân câu Tân Quy thường móc nhái treo, do đặc tính ao hồ khu này sâu và trống. Những khúc sông được ngăn lại nuôi cá là nơi có đầy lóc, và rất bự. Với chì số 7, ta quăng con nhái ra giữa hồ hoặc cặp mé bờ, rồi kéo nhè nhẹ dưới đáy, kéo cho tới khi nghe ghịt mạnh một cái, nhìn thấy trên đường rê nổi tăm một đống cỡ cái rổ là chính cá lóc, (các loại khác như rô phi, chim, bống cát... cũng ăn nhái tuy nhiên không xì tim), hạ cần chùng nhợ ngay, đếm tới 5-6 vừa thu nhợ và đóng lưỡi. Thường rê chìm ao sâu cá rất lớn, cở 1kg là thường gặp, có con khi giựt nó dùng dằng, tuôn mobin re re nghe đã tai lắm. Tuy nhiên mức độ sôi nổi thì không bằng rê nổi nhái đùm, kiểu rê chìm thường được các bậc trung niên tới già hay sử dụng, nhìn nhiều cụ mắt kém gần 70-80 tuổi vẩn mò mẩm, tỉ mỉ cột nhái vào lưỡi thấy thương lắm! Sau khi cột mồi xong, các bậc trưởng lão kiếm một chỗ ưng ý, ngồi lì và rê cho tới khi con cá ghị mồi mới thôi!

Thông thường dây câu càng nhỏ (nhỏ hơn số 32) rê cá càng dạn táp mồi, ít bị ảnh hưởng bởi gió nên quăng mồi đi xa, tuy nhiên lại hay đứt khi vướng hay khi dính cá lớn. Nhiều khi giựt lên nghe cái bựt không tiếc con cá nhưng tiếc cái lưỡi quá hoàn hảo mà mình làm được. Do vậy nên có lựa chọn cân nhắc trước khi câu:

- Câu ruộng, ao đầm trống, khu vực ít cá lớn, cần quăng mồi xa ta dùng dây cỡ 32-30

- Nơi có cỏ, rau, cá có khả năng bự (như Tràm chim, U Minh), nơi có cá chẻm... nên dùng dây cở 35-37

-Câu lưỡi loại thường (làm bằng dây cáp thép) dùng dây nhỏ, đứt thì bỏ. Nhưng loại lưỡi bằng lòxo súng hoặc sau này mình câu bằng lưỡi đúc chì, làm hơi cực nên thường xài dây 35 cho bảo đảm!
Các loại dây mình thường dùng:

-STREN



-Sufix

Dây strilent hầu như ít được dùng tới do độ chắc thua hẳn hai loại trên.
Cần câu lóc ngày nay đa dạng, hầu như mua về là dùng ngay không cần chế biến lại, thông thường dài 3.3m hoặc 3m, loại hai khúc, chịu lực cỡ medium power của Korea là khá tốt. Chỉ cần nói người bán là họ đưa ngay những cần ưng ý. Nếu cần chăm chút thêm thì có thể thay một hai khoen đầu loại lỗ thật nhỏ đường kính 3-4mm để quăng mồi đi cho chính xác. Những ai điệu nghệ hơn thì có thể đặt thợ lên một cần theo chuẩn cần rê lóc Việt Nam. Đa số bậc trung niên chuyên nghiệp thường câu cần loại này, ngọn thường dài hơn cán 30-40cm, cho phần ngọn tăng tính đàn hồi và nhẹ tay cầm cần khi quăng mồi cũng như khi rung cần cho nhái đi như thiệt!Nhưng khi vận chuyển xa thì cẩn thận với cái đầu bu không được che chắn.

Trong các chiêu rê thì rê nổi với nhái đùm hoặc treo là có cảm giác dữ dội nhất, được áp dụng khi rê ao hồ nhiều rau cỏ, rong. Con nhái được kéo tưng tưng trên mặt nước bỗng "BÙM" rau cỏ dạt ra hoặc một tiếng "BỤP" gọn gàng kèm một mớ bong bóng, yếu tim có thể rớt cần chứ chẳng chơi, nhất là những con cá bông ở Tràm chim Đồng tháp. Mình có một kỷ niệm lần đi Tràm chim lần đầu với Trai Long An và Tỉnh cá lóc, mình câu chung một người anh họ, đang rê giữa trưa thì bỗng 'Rầm', nuớc bắn tung tóe, người anh họ đang ngồi, bật dậy dòm ngược lên để chưởi thề: "Mẹ,thằng quỷ nào chọi vậy!!!" khi nhận ra là dây bị kéo căng,lôi đi sừn sựt, thì đứt cái phựt, tiếc ngẩn ngơ với bài học đầu tiên về cá bông Đồng tháp

Móc nhái đùm

Rê lóc cũng như các môn thể thao khác như đá banh, bi-da... tinh thần chiếm vai trò quan trọng. Đi rê một mình tuy buồn nhưng thoải mái, tự tại, không nôn nóng nên thường gặp cá lớn nhờ kiên trì trên đường rê.(Rê lóc nếu bạn cảm thấy cá có ở dưới bạn phải rê thật chì, nhiều khi tới lúc mệt, chán định bỏ rê đường khác thì cá bự táp). Cá nhỏ không thèm hoặc câu dính củng thả chứ đem về làm rất cực, thậm chí gặp ròng ròng cũng chê vì cá ốm ăn không ngon!! Nên thiên nhiên cũng được nhờ!!!
Còn đi đông bạn bè thì vui, náo nhiệt nhưng với tâm trạng muốn câu nhiều cá nên dễ nôn nóng lụp chụp trên đường rê, nhất là khi người cạnh bên giựt cá ầm ầm, do vậy thường dính cá nhỏ, gặp ròng ròng chẳng tha, lớn nhỏ gom hết, gặp nhau khoe nhau tao 5 con , mầy 7 con ... nhưng nhìn vào thùng thì ôi thôi! Từ bắp tay đến ngón chân cái nằm xếp re thấy tội quá! Bà mẹ thiên nhiên trả giá đắt cho tính khí dân câu!

Vào những ngày cuối tuần khi qua phà Bình Khánh đi Cần Giờ chúng ta dể dàng nhận ra những tay rê lóc trong đoàn câu các loại : bống đục, tráp, bông lau... tràn qua vùng đất cuối cùng của thành phố còn ít ỏi tôm cá thiên nhiên. Cần thủ rê lóc với những cây cần đeo vai không bao bì, một cái thùng nhôm trắng và túi nhái bên hông, vừa qua phà là mạnh ai nấy phóng xe như điên làm như sợ mất chỗ câu ưng ý, sợ nắng lên cá ít ăn, hay muốn cắt mấy cái đuôi thường đeo bám... Vui lắm!.
Hình ảnh đó ngày một hiếm dần theo đà phát triển của đô thị, những cây cầu lớn dần mọc lên, dân cư tràn lên những ao hồ thiên nhiên dựng nhà cao, rộng. Ngày nay rê lóc chỉ là một trò giải trí chứ không còn là nghề kiếm sống nữa, xách cần rê là để kiếm những phút giây thư giãn sau bao ngày làm việc mệt nhọc, hít thở không khí trong lành, mua ít thứ đặc sản thiên nhiên mà nơi thị thành khó kiếm. Dân rê lóc thiên nhiên giờ thường là những tay câu trên chục năm, ngày cuối tuần xách cần để tìm lại những cảm giác dần đi vào quá khứ, còn lại rất ít bạn trẻ tham gia lâu bền với môn này, vì cá quá ít ngoài thiên nhiên, có đi câu là vô các hồ câu giải trí cho nó tiện lợi.

Vài dòng giới thiệu với các bạn môn câu rê lóc thiên nhiên, mặc dù sẽ gặp nhiều khó khăn nhưng nếu tham gia các bạn chắc chắn có nhiều kỷ niệm đẹp với thiên nhiên quanh ta và bạn sẽ yêu nó và trân trọng nó hơn.

[MinhNghia]

Mấy tấm hình vũ nữ khõa thân trên đường làng các bạn thưởng lãm cho mản nhãn.

Móc ngay lổ mũi (ví dụ bên TRÁI)



Móc ngược lại bên nách PHẢI nhái



cho lưỡi đi theo bên hông PHÃI xuống đùi và đầu gối



Trổ ra đầu gối,gắn song hồng và rê...sẽ có chú này